Að gera upp við Hrunið

Á fundi VG í gær kom fram í máli Ögmundar að það væri ekkert uppgjör við Hrunið að færa fyrrverandi forsætisráðherra einan fyrir dómstóla vegna atburða sem áttu sér stað á 8 mánaða tímabili á árinu 2008. Því til rökstuðnings nefndi hann fjölmargt æði vafasamt sem hefur átt sér stað á löngu tímabili, s.s. einkavæðingu bankanna, ráðstöfun lífeyrissjóða á almannafé og fl.

En dettur nokkrum manni það í hug að landsdómsmálið gegn Geir Haarde sé endanlegt uppgjör við Hrunið? Eins og Björn Valur segir á bloggi sínu snýst það mál um möguleg lögbrot og ekkert annað. Það kann hins vegar að verða mikilvægur hluti af uppgjöri vegna þeirra upplýsinga sem þar koma almenningi fyrir sjónir.

Að gera upp við Hrunið snýst örugglega um réttlæti, að þeir sem brutu gegn lögum þurfi að svara til saka fyrir dómstólum. Það snýst einnig um að allir séu jafnir fyrir lögum, að fjárglæframenn fái amk. ekki vægari dóm en sauðaþjófar, svo og stjórnmálamenn.

Uppgjörið snýst um að horfast í augu við ömurlega stjórnmálamenningu sem gengur út á fyrirgreiðslur og sérhagsmunagæslu framar almannahagsmunum. Það snýst um að breyta vinnubrögðum á Alþingi og í ráðuneytum þannig að faglega sé tekið á erfiðum verkefnum, reynt sé að miðla málum og komast að skárstu niðurstöðunni fyrir þjóðina sem heild. Það snýst um lýðræðisvæðingu þar sem atkvæðavægi allra kjósenda er jafnt og þeir velja sér sjálfir fulltrúa á Alþingi (sbr. tillögur að nýrri stjórnarskrá). Síðast en ekki síst snýst það um að hugarfarsbreyting verði meðal almennings og að fólk taki sjálft aukna ábyrgð með þátttöku í ákvörðunum, og auknu aðhaldi með stjórnvöldum. En til þess að það megi verða þurfa réttar upplýsingar að vera til reiðu og allir að sitja við sama borð.

Stál í stál á VG-fundi

Bindum vonir við nýja stjórnarskrá

Það verður að segjast eins og er að þingmenn Hreyfingarinnar hafa talað fyrir daufum eyrum á Alþingi í mörgum málum, þó sér í lagi þegar uppgjör við Hrunið kemur til umfjöllunar. Eins og heyra má í umræðum þeim sem Þór vísar til í bloggfærslu sinni hafa þau hamrað á því að alþingismönnum sé ekki fært að meta hlutlaust frammistöðu samflokksmanna sinna, formanna, samráðherra eða samstarfsmanna til margra ára.

Tillögum Hreyfingarinnar um að kalla sérskipaðri þingnefnd til aðstoðar óháða aðila var alfarið hafnað, svo og tilmælum um að varaþingmenn væru kallaðir til þegar greiða ætti atkvæði um ákærur gegn fyrrverandi ráðherrum. Margir þingmenn fjórflokksins fóru á sínum tíma hörðum orðum um Hreyfinguna og málflutning hennar, t.d. sagði Siv Friðleifsdóttir að hún væri að skapa sér "sérstöðu til að klifra upp á bakið á öðrum flokkum".

Það má vel vera að málflutningur Þórs Saari, Birgittu og Margrétar hafi ekki alltaf verið til þess fallinn að auka virðingu Alþingis. Þau hafa iðulega verið ófeimin við að gagnrýna kerfið og starfshætti þingsins, oft við lítinn fögnuð annarra þingmanna. Hins vegar er það að koma betur og betur í ljós að þingið og þeir stjórnmálaflokkar sem þar starfa eru illa færir um að taka ákvarðanir um breytingar til batnaðar.

Þingið hefur haft 67 ár til þess að klára ófullburða tillögur að "nýrri" stjórnarskrá sem samþykkt var vorið 1944. Þess vegna verður að binda vonir við tillögur Stjórnlagaráðs  um nýja fullburða stjórnarskrá  þar er kveðið á um margar gagngerar breytingar á störfum þingsins og stjórnkerfisins alls. Ég skora á fólk að kynna sér vel þessar tillögur. 

Talar um siðferðilegt forað

Nýja stjórnarskráin

Það er einfaldlega ekki rétt sem stendur á mbl.is að forsætisráðherra hafi talið "málið of skammt á veg komið til að það gæti verið samhliða forsetakosningum". Hún lýsti hins vegar þeim vilja sínum að þjóðin greiddi atkvæði um tillögu að nýrri stjórnarskrá samhliða forsetakosningum í júní.

Jóhanna veit af fenginni reynslu að málið nýtur ekki stuðnings allra stjórnmálaflokka á Alþingi og gæti því hugsanlega tafist þegar andstæðingar þess láta sverfa til stáls. Það er auðvitað ekki það sama og að "málið sé of skammt á veg komið".

Bjarni Benediktsson kom líklegast fáum á óvart þegar hann lýsti áhyggjum sínum af því að leggja tillögur Stjórnlagaráðs í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hann talaði um "ófullburða drög að nýrri stjórnarskrá" og vísaði til einhverra fræðimanna sem hann nafngreindi þó ekki. Mér kæmi ekki á óvart að "fræðimaðurinn" Hannes Hólmsteinn hafi sitthvað við tillögurnar að athuga en fæstir fræðimenn sem mark er tekið á hafa hins vegar tjáð sig mikið um þær.

Reyndar er það nú svo að stjórnarskráin er fyrst og fremst pólitískt plagg og álit ákveðinna fræðimanna á ekki að vega þyngra en álit annarra kjósenda. Gamla stjórnarskráin var reyndar við lýðveldisstofnun "ófullburða drög að nýrri stjórnarskrá" en í tímans rás hefur hún verið afbökuð, túlkuð og teygð af ráðandi stjórnmálaflokkum og lögfræðingum sem þeir hafa velþóknun á. Nú eru það fyrst og fremst sérhagsmunaöfl sem standa í vegi fyrir því að kosið sé um nýja stjórnarskrá sem gæti orðið vegvísir fyrir þjóðina á 21. öldinni. Látum ekki hafa okkur að fíflum.

Tillögur standi sem mest óbreyttar

15. gr.

15. gr. Upplýsingaréttur

Öllum er frjálst að safna og miðla upplýsingum.

Stjórnsýsla skal vera gegnsæ og halda til haga gögnum, svo sem fundargerðum, og skrásetja og skjalfesta erindi, uppruna þeirra, ferli og afdrif. Slíkum gögnum má ekki eyða nema samkvæmt lögum.

Upplýsingar og gögn í fórum stjórnvalda skulu vera tiltæk án undandráttar og skal með lögum tryggja aðgang almennings að öllum gögnum sem opinberir aðilar safna eða standa straum af. Listi yfir öll mál og gögn í vörslu hins opinbera, uppruna þeirra og innihald, skal vera öllum aðgengilegur.

Söfnun, miðlun og afhendingu gagna, geymslu þeirra og birtingu má aðeins setja skorður með lögum í lýðræðislegum tilgangi, svo sem vegna persónuverndar, friðhelgi einkalífs, öryggis ríkisins eða lögbundins starfs eftirlitsstofnana. Heimilt er í lögum að takmarka aðgang að vinnuskjölum enda sé ekki gengið lengra en þörf krefur til að varðveita eðlileg starfsskilyrði stjórnvalda.

Um gögn sem lögbundin leynd hvílir yfir skulu liggja fyrir upplýsingar um ástæður leyndar og takmörkun leyndartíma.

Skýrslu stungið undir stól

"Grjótkast úr steinhúsi"

Fyrst að Gunnar Bragi er að vekja máls á þessu væri ekki úr vegi að benda á samantekin ráð fjórflokksins að útiloka ný framboð frá umfjöllun í aðdraganda alþingiskosninganna 2009. Það er gerð grein fyrir þessu í skýrslu Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu (ÖSE) á bls. 15, en þar segir:

At its own initiative RUV offered all seven competing political organizations a 10 minute slot of free airtime on public television on condition that the majority of them agreed. Free airtime had been given in previous elections, without such a condition. For the 2009 elections, four of the seven competing political organizations (all four of which were established parliamentary parties) declined the offer on the grounds that high production costs outweighed the possible benefit, and RUV withdrew the offer. The decision by RUV to decide the issue by majority interest was strongly criticized by the two newly formed political organizations, the CM [Borgarahreyfingin] and DM [Lýðræðishreyfingin].

In practice, RUV’s majority approach to the issue of free airtime denied the smaller parties a potential means of expressing their views to voters, based on a decision by the larger parties. Although the allocation of free airtime is not compulsory, it is a practice in many OSCE participating States that public broadcasters offer free airtime to parties competing in elections. Free airtime especially allows smaller competitors, with limited resources, an opportunity to address the electorate.

The provision of free airtime could be addressed in legislation in order to ensure consistent practice in each election.

Eitthvað hlýtur að vera bogið við það þegar ríkisstyrktir stjórnmálaflokkar taka sig saman um að hafna ókeypis sjónvarpstíma til þess eins að útiloka fjárvana ný framboð frá því að nýta sér slíkt tilboð.

Gunnar Bragi: Ósáttur við RÚV

Um tvöfalt siðgæði

Hinn ljóðelski náttúruunnandi Huang Nubo virðist eiga erfitt með að sætta sig við að fá ekki undanþágu frá íslenskum lögum til að kaupa hér 300 ferkílómetra lands. Að hans mati sýnir það tvöfeldni að fá ekki að fjárfesta eins og honum lystir á meðan Vesturlandabúar fjárfesti í Kína. Hann skautar þó fimlega framhjá þeirri staðreynd að miklar takmarkanir eru á erlendri fjárfestingu í hans heimalandi þar sem slík sala á jarðnæði er með öllu óheimil og fjárfesting í atvinnurekstri getur aldrei orðið að meirihlutaeign. Gæti hugsanlega verið að sú staðreynd grundvallist á tortryggni í garð annarra en Kínverja? 

En það má örugglega segja ýmislegt um tvöfeldni okkar Vesturlandabúa og viðhorf gagnvart Kínverjum. Við kaupum kínverskar vörur eins og enginn sé morgundagurinn en kærum okkur ekki um að vita of mikið um framleiðsluaðferðirnar og fólkið sem býr til varninginn. Þeir sem hyggjast kaupa jólagjafir mættu að skaðlausu velta því fyrir sér hvort það samræmist þeirra hugmyndum um barnauppeldi að börn séu látin vinna í verksmiðjum 7 daga vikunnar, 17-18 tíma á sólarhring.

 

Huang: Tvöfeldni Vesturlanda

Guð blessi minningu Sjálfstæðisflokksins.

Það hlýtur að vera rannsóknarefni fyrir fræðimenn að íslenskir fjölmiðar skuli dag eftir dag fylla síður sínar með ekki-fréttum af áttavilltum frambjóðendum til forystu fyrir stjórnmálasamtök sem vissulega áttu erindi á árunum um og fyrir seinni heimstyrjöldina.

Á sama tíma eru margir erlendir fjölmiðar fullir af uggvænlegum fréttum af efnahagsástandinu í Evrópu og Evrunni, sem fjarar undan dag frá degi. En kannski flyta íslenskir fjölmiðlar bara þær fréttir sem lesendur þeirra kæra sig um að lesa og eigendum þeirra eru þóknanlegar, líkt og svo oft áður.

"Það er eins og sumir hafi ekkert lært" sagði Bjarni Benediktsson rétt í þessu á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Því miður var hann ekki að tala um sig og sitt fólk. Hann var heldur ekki að tala um íslenska fjölmiðla. Mér heyrðist hann helst vera að tala um fólkið sem kallar eftir grundvallarbreytingum á umhverfi stjórnmálamanna. Það kæmi reyndar ekki á óvart.

Fólkið sem situr nú og hlustar á mann sem talar eins og Georg W. Bush, vill gjarnan trúa því að allt verði eins og áður, bara ef gamli góði flokkurinn kemst aftur til valda. En það mun ekki gerast því almenningur er farinn að sjá í gegnum fagurgalann og átta sig á því að það eru sérhagsmunir fárra útvalinna sem ráða för.

Guð blessi minningu Sjálfstæðisflokksins. Farið hefur fé betra.

Landsfundur hafinn

Alvarlegur lýðræðishalli

Ég horfði áðan á opinn fund í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis um Vaðlaheiðargöng og upplifði ótrúlegan lýðræðishalla, á kostnað annarra landshluta. Í nefndinni sitja níu aðalmenn og eru sex þeirra þingmenn landsbyggðarkjördæmanna. Af málflutningi þeirra að dæma fór það heldur ekkert á milli mála. Fjármálaráðherra sat fyrir svörum ásamt fleirum en hann er sjálfur fyrsti þingmaður NA-kjördæmis. Þar talar sá sem valdið hefur, og virðist hann skella skollaeyrum við öllum viðvörunum um að framkvæmdin muni ekki standa undir sér.

Að hlusta á málflutning sumra nefndarmanna var heldur óskemmtilegt. FÍB hefur gagnrýnt það að arðsemismat sé ekki unnið af óháðum aðila og að fjölmargar tilgreindar forsendur væru óraunhæfar. Árni Johnsen spurði þá fulltrúa FÍB á fundinum hvort að félagið væri ekki full höfuðborgarsinnað. Árni lýsti sjálfur þeirri skoðun sinni að áætlanir um aukningu umferðar væru frekar of varfærnar en hitt. Ekki rökstuddi hann það sjónarmið sitt með öðru en tilvísan til fenginnar reynslu af Hvalfjarðargöngunum. Varla er þar líku saman að jafna.

Upphaflega stóð til að framkvæmdin væri algjörlega á forræði og ábyrgð einkaaðila, enda skýrt tekið fram í sérstökum lögum að enginn beinn kostnaður félli á ríkissjóð. Nú er þó til skoðunar að ríkissjóður ábyrgist fjárveitingu með lánum, þó í orði kveðnu á þeirri forsendu að bygging og rekstur ganganna muni standa undir sér fjárhagslega. Verkið er ekki framarlega á samgönguáætlun, enda mörg brýnni mál sem þar hafa forgang. Sumir nefndarmenn auk fjármálaráðherra virðast þó tilbúnir að láta allar forsendur lönd og leið.
Einnig er það varla til að auka tiltrú manna á skynsamlegri ákvarðanatöku ríkisvaldsins að ríkið (Vegagerðin) er nú þegar búið að eyða 300 milljónum í undirbúning verksins. Ennfremur situr þingmaðurinn Kristján L. Möller í stjórn félagsins sem undirbýr framkvæmdina og situr þ.a.l. báðum megin borðsins.

Það er ömurlegt að horfa upp á svona framferði því að það er ekkert annað en spilling þegar stjórnmálamenn láta ekki hagsmuni heildarinnar ráða ákvörðunum sínum.

Nýja stjórnarskráin er mikilvægasta hagsmunamál þjóðarinnar því að með henni yrði endir bundinn á svona afleit vinnubrögð.

Framkvæmdin sjálfbær

Lykillinn var í Luxembourg

Við svokallaða endurreisn bankanna var áberandi mikil áhersla lögð á það að selja Kaupthing Luxembourg út úr þrotabúi Kaupþings. Sá gjörningur átti sér stað strax vorið 2009 og skollaeyrum skellt við því að þar innan dyra væri að finna allar helstu upplýsingar um viðskiptagjörninga íslenskra athafnamanna, aflandfélög, mútugreiðslur og fl. En í stað þess að innsigla allt draslið og koma í hendur sérstaks saksóknara var nú sömu stjórnendum gert kleift að athafna sig áfram í friði og ró, allt þar til dómarar í Luxembourg rúmu ári síðar úrskurðuðu um húsleitarheimild.

Ekki er laust við að mann gruni að ýmsir stjórnmálamenn og embættismenn hafi andað léttar þegar salan var handsöluð.

Tímafrekt að fá gögnin

Hörkunaggur

Hávarður er hörkunaggur,
hetja góð og nokkuð snöggur.
Góður að hjóla, góður að spóla,
góður er í honum töggur.

(Ort um Hávarð á hjóli til fjalla, líklega eftir Jón Rúnar Arason.)

Hávarður leggur af stað